HAREM OD KUCHNI, CZYLI JAK NAPRAWDĘ WYGLĄDAŁO ŻYCIE SUŁTAŃSKICH NIEWOLNIC?

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 Pin It Share 0 Google+ 0 Filament.io Made with Flare More Info'> 0 Flares ×

Życie sułtanek często jawi się jako piękna opowieść, godna przeniesienia na szklany ekran. Za sprawą współczesnych seriali możemy zagłębić się w kolorowy świat nacechowany intrygami, bogactwem i namiętnościami. Choć jest to fikcja, my i tak dostrzegamy w niej piękno. Serialowa rzeczywistość nam jednak nie wystarcza. Zaczynamy dociekać, jak naprawdę wyglądał tamten świat. O sułtankach wiemy już sporo, a jak wyglądało życie zwyczajnych kobiet w murach wspaniałego pałacu?

harem2

Léon Auguste Adolphe Belly, Interior of a Harem

Harem, wbrew pozorom, nie był domem rozpusty jak powszechnie sądzono, lecz prężnie działającą instytucją, na której czele stał sułtan. Piękne odaliski, czyli niewolnice sprowadzone do pałacu, miały za zadanie usługiwać władcy, ale tylko nielicznym udało się przemierzyć długą drogę do sułtańskiej sypialni.

Każda z kobiet  obecnych w haremie była częścią obowiązującej w nim hierarchii. Najwyżej w rankingu były królewskie matki, córki i żony. Kolejną grupę stanowiły wykształcone i doświadczone pomocnice, które pracowały dla samych sułtanek oraz kształciły młode dziewczęta – te, natomiast, należały do najliczniejszej grupy, a do ich obowiązków należało głównie wykonywanie prac ręcznych oraz dbanie o porządek w haremie.

Aby harem prawidłowo funkcjonował, potrzebny był skrupulatny podział obowiązków, wszak pracy w seraju nie brakowało. Jak zatem wyglądało codzienne życie sułtańskich niewolnic?

harem5 fwmail.net

William Clarke Wontner, Safie

Hünkar Kalfası, czyli logistyka w haremie

Imperialny harem wraz z upływem czasu rozrósł się do rozmiarów dzisiejszych korporacji. Sprawne zarządzanie taką instytucją to nie lada wyczyn. Organizowanie, umawianie, pilnowanie finansów, sprawowanie opieki nad całym haremem, a nawet udzielanie rad samym żonom sułtana jak i rozmowy z sułtanem w cztery oczy były obowiązkami, którym tylko osoba z dobrym „CV” mogła podołać. Hünkar Kalfası, czyli imperialna gospodyni haremu, nie musiała być piękna; miała być obeznana ze zwyczajami panującymi w haremie, wiedzieć wszystko o wszystkich. Kobieta wybierana do pełnienia tej funkcji była bystra, inteligentna i kurtuazyjna. Gdyż ciążyło na niej sporo haremowych obowiązków, miała swoje asystentki. O jej wysokiej pozycji w haremie świadczyć może fakt, iż to ona trzymała klucze do skarbca. Gdy sułtan umierał, jego gospodynie musiały opuścić harem, a nowy władca wybierał kolejne. Niekiedy sułtan miał nawet kilkanaście takich gospodyń.

Ebe, czyli pałacowa akuszerka

Narodziny dziecka w pałacu zawsze były niezwykłym wydarzeniem. Ebe, czyli położna, asystowała przy porodach i dostawała za to wynagrodzenie od sułtana. Akuszerki były traktowane z wielkim szacunkiem, również przez książęta, którym pomogły przyjść na świat. Bardzo często nowo narodzone dzieci były oddawane pod opiekę mamkom, zwanymi daye, które je karmiły i pielęgnowały.

Nine, czyli lekarka z powołania

W tureckich serialach, opowiadających o życiu w Imperium Osmańskim, często słyszymy: „Niech ktoś wezwie Nine!” Nine, zwane też Hastalar Usta, czyli po prostu lekarki, zajmowały się kobietami, które zachorowały. Wszystkie odaliski mogły liczyć na ich niezastąpioną pomoc.

Dadı, czyli niańka z doświadczeniem

Dzieci sułtana wymagały specjalnej troski, dlatego też opiekę nad nimi powierzano tylko wyszkolonym naniom. Sułtańskie dadi nie tylko miały matkowanie opanowane do perfekcji, ale też traktowały potencjalnych sułtanów i sułtanki z należytym szacunkiem. Nic dziwnego, że nianię i jej wychowanka łączyła szczególna więź. Opiekunki pielęgnowały królewskie dzieci niemal bez przerwy – były im w pełni oddane od rana do wieczora i były na każde ich wezwanie. Do ich obowiązków należało też ubieranie dzieci, organizowanie im rozrywek w ciągu dnia, opowiadanie bajek, a nawet śpiewanie im kołysanek do snu. Były przy tym czułe i serdeczne, a sułtańskie dzieci nie pozostawały im dłużne – nie tylko szanowały swoje opiekunki, ale bardzo często awansowały je na wyższe stanowiska, a nawet wydawały za mąż za wpływowych urzędników.

harem3 porttakal

Jean-Étienne Liotard, A lady in Turkish costume with her servant at the hammam

Kalfa, czyli pokojówka z nocną zmianą

Kalfa była wykształconą i doświadczoną służącą, której głównym zadaniem było służenie sułtanowi, jego matce, żonom i faworytom, jak również jego dzieciom. Kalfy nie tylko służyły na królewskich salonach, ale do ich zadań należało również kształcenie młodych dziewcząt na przykładne służące. Dawały im też lekcje śpiewu i tańca. Kalfy jako nieliczne niewolnice potrafiły czytać i pisać. Służące z najdłuższym stażem mogły cieszyć się dodatkowymi przywilejami i lżejszymi obowiązkami. Sprzątanie ze stołu i zmywanie po posiłkach należało do tych kalf, które były najniżej w hierarchii. Ponieważ imperialny harem był kontrolowany również nocą, każdej nocy kilkanaście służących patrolowało haremowe komnaty oraz ogród. Tak zwane Nöbetçi Kalfalar miały za zadanie relacjonować, co wydarzyło się podczas nocy i w razie potrzeby interweniować. Do kalf należało też dbanie o porządek w haremie. W każde czwartki i piątki zarządzano wielkie sprzątanie, w którym brały udział wszystkie niewolnice. W haremie nie brakowało rąk do pomocy, dlatego też kobiety pracowały na zmiany i miały wydzielone dyżury. Za to na początku każdego miesiąca miały miejsce generalne porządki, podczas których dokładnie sprzątano haremowe pokoje, myto podłogi i szorowano łaźnie. Kalfy pracowały pod czujnym okiem Başkatiby, czyli naczelnej wszystkich służących.

Kahveci Usta, czyli specjalistka od kawy

W dzisiejszych czasach kahveci usta, czyli wprawione w zaparzaniu kawy służące, mogłyby zarządzać sprawnie działającą kawiarnią. W czasach osmańskich picie kawy było celebrowanym wydarzeniem, które wymagało specjalnej oprawy. Po dziś dzień zwyczaj parzenia kawy, jak i samo delektowanie się nią należy do ważnych rytuałów dnia w Turcji. Nie inaczej było w sułtańskim pałacu. Do uroczystego podania kawy władcy, potrzeba było co najmniej pięciu służących – każda z nich miała swoją rolę. Do jednej należało trzymanie okrągłej, z reguły srebrnej lub złotej tacy, druga zaś służąca jej asystowała, kolejna trzymała odświętną tkaninę, czwarta miała w ręku specjalny dzbanek „cezve”, a piąta służąca polewała kawę sułtanowi i jego świcie. Cały ten proces wymagał niezwykłej wprawy i umiejętności służących, a na jego czele stała kahveci usta, która nim efektywnie zarządzała.

Çamaşır Ustası, czyli sułtańska praczka

Nie tylko komnaty w haremie były w nienagannym stanie. Dużą wagę przywiązywano też do czystości strojów. Pralnia znajdowała się w piwnicy pod haremem. Zgodnie z panującym zwyczajem, çamaşır ustası doglądała praczek, które w siedmiu srebrnych misach prały ubrania. Pranie było następnie suszone w ogrodzie.

harem7

Dilorom Abdullaeva, Oriental Dance

Saray Usta, czyli specjalistka od imprez

Do głównych rozrywek w pałacu należały uroczystości związane z narodzinami książąt, ślubami oraz świętami. Każda ceremonia była okazją do zabawy, a jej przygotowanie często wymagało dużo pracy i wysiłku. Saray Usta, czyli kobieta odpowiedzialna za organizowanie wydarzeń, nie tylko przewodziła wszelkim ceremoniom, ale była również specjalistką od etykiety – pouczała jak zachować się w czasie uroczystości i w obecności sułtana i jego świty.

Kutucu Usta, czyli sułtańska stylistka

Nie od dziś wiadomo, iż dbanie o wygląd zajmuje Turczynkom sporo czasu. Bez wątpienia, lubią się stroić, malować i zakładać szpilki przy najmniejszej okazji. W czasach osmańskich nie było inaczej. Kutucu Usta była osobistą pomocnicą żon, córek i faworyt panującego władcy. To ona asystowała sułtankom podczas kąpieli oraz ubierania się, jak również układała im na głowach skomplikowane fryzury. Külhancı Usta natomiast, czyli służąca odpowiedzialna za przebieg kąpieli, pilnowała, by woda w łaźni była wystarczająca gorąca. To ona również kąpała i przygotowywała niewolnice, które miały spędzić noc z sułtanem. 

harem6 Kamil Aslanger

Kamil Aslanger, Hamam

Tylko czy aż niewolnica?

Bez względu na wiek, doświadczenie, pozycję i prestiż, wszystkie kobiety w haremie były niewolnicami. Były częścią potężnej machiny, której głównym celem było zapewnienie ciągłości dynastii.

Niemniej jednak, w Imperium Osmańskim posługa sułtanowi była pracą godną szacunku i uznania. Kobiety, które trafiały pod dach władcy często czuły się wybrankami losu. Harem dawał im szanse na lepsze życie. Wiele z urodziwych odalisk, za zgodą sułtana, miało realną perspektywę na zamążpójście i tym samym oswobodzenie z niewoli.

Ten babski świat skrywa w sobie jeszcze wiele tajemnic, ale gdybyśmy znali każdą z nich, harem być może nie byłby tak fascynujący jak jest dzisiaj. Jak w rzeczywistości wyglądał tamten świat? Czy niewolnice były szczęśliwe? Czy jedynym ich marzeniem było zostanie faworytą sułtana? Aby poznać odpowiedzi na te pytania, pozostaje nam snuć domysły.

Paulina Jaszewska

Referencje: Pars Tuğlacı, Osmanlı Saray Kadınları 

Źródła grafik: porttakal.com/fwmail.net/guncelsayfam.com/turkishpaintings.com

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 Pin It Share 0 Google+ 0 Filament.io Made with Flare More Info'> 0 Flares ×

  7 comments for “HAREM OD KUCHNI, CZYLI JAK NAPRAWDĘ WYGLĄDAŁO ŻYCIE SUŁTAŃSKICH NIEWOLNIC?

  1. ~jola
    17 kwietnia 2016 o 20:52

    Z przyjemnością czytam pani artykuły, gratuluję i oczywiście czekam na następne:-)

    • Paulina
      17 kwietnia 2016 o 21:06

      dziękuję Pani za miły komentarz, pozdrawiam serdecznie! :)

  2. 14 maja 2016 o 10:46

    Bardzo ciekawy i inspirujący tekst. :) Czekam na więcej. :)

    • Paulina
      14 maja 2016 o 15:47

      bardzo dziękuję i zapraszam! :)

  3. ~aga
    6 lipca 2016 o 23:23

    super blog
    Po wielu wyszukiwaniach tu trafiłam i jestem pod wrażeniem :) super !!!
    w jednym miejscu wszystko co chciałam wiedzieć.
    Dzięki :), napewno wrocę.

    • Paulina
      6 lipca 2016 o 23:36

      dziękuję za miłe słowa! cieszę się, że moje teksty się spodobały, zapraszam i pozdrawiam! :)

  4. 31 sierpnia 2017 o 20:10

    Dość ciekawie piszesz

Odpowiedz na „~agaAnuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


0 Flares Twitter 0 Facebook 0 Pin It Share 0 Google+ 0 Filament.io 0 Flares ×