Sułtanka Kösem – anioł czy demon Imperium Osmańskiego?

3 Flares Twitter 0 Facebook 0 Pin It Share 1 Google+ 2 3 Flares ×

W Europie sława Sułtanki Hürrem, silnej kobiety Imperium Osmańskiego, trwa nieprzerwanie od setek lat. W Turcji jednak większą popularnością cieszy się Sułtanka Kösem, która właśnie powróciła do żywych za sprawą tureckiego serialu.

topkap

Kultura osmańskiego świata, jej dorobek, historia oraz tradycje powróciły do teraźniejszości za sprawą tureckich seriali na wpół wiernie odtwarzających dzieje tamtejszej rzeczywistości. Serial Wspaniałe Stulecie stał się popularny w wielu krajach i zdaje się, że jego kult szybko nie zgaśnie. Nic więc dziwnego, że jego twórcy zdecydowali się na krok do przodu i wyszli naprzeciw osmańskiej obsesji [zdaje się, że tylko takie słowo może uchwycić ponadprzeciętne uwielbienie do serialowych postaci i wszystkiego, co związane z serialem] i stworzyli nową produkcję, opowiadającą o życiu imperium. W tej odsłonie, główną bohaterką jest Sułtanka Kösem (1590-1651), żona Sułtana Ahmeda I.

Kim była Kösem?

Jak większość żon imperialnych władców, Kösem była niewolnicą – gdy miała piętnaście lat, została wykupiona z greckiej wyspy Tinos i wysłana do stambulskiego pałacu. Przez dwadzieścia osiem lat była Valide Sultan, czyli najważniejszą osobą w imperium, zaraz po sułtanie. Nieoficjalnie jednak jej władza sięgała znacznie dalej i miała realny wpływ na kształtowanie imperium – Kösem była godną reprezentantką Sułtanatu Kobiet, czyli okresu Imperium Osmańskiego, w którym królewskie matki sprawowały rządy z ukrycia, zasłaniając się nieudolnością lub niedojrzałością swoich synów.

Mahpeyker, czyli jak księżyc

Kobieta wielu talentów, ukochana władcy, piękna, ale i przebiegła… Tak o sułtance Kösem pisał ambasador wenecki Simon Contarini. Po przejściu na islam, przybrała imię Mahpeyker, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „o kształcie księżyca”. Gdyby się nad tym chwilę zastanowić, Kösem rzeczywiście była jak księżyc – potrafiła świecić najjaśniej, zachwycając swoim blaskiem wszystkich dookoła, ale jednakowoż miała swoją ciemną otoczkę, która doprowadziła ją do klęski [ale o tym później].

Kösem dobrze wiedziała jak pokierować losami swoich synów i tym samym utrzymać swoją pozycję na królewskim dworze. Dzięki jej perswazjom, po śmierci jej męża Ahmeda I, kolejnym sułtanem został jego brat, Mustafa I, a nie jak to było dotychczas syn władcy. Najstarszym zaś synem Ahmeda I był Osman – owoc jego związku z sułtanką Mahfiruz. Kösem, korzystając z nieobecności wielkiego wezyra w państwie, pomogła Mustafie objąć imperialny tron – słusznie obawiając się matki Osmana. Uchroniła tym samym swoich synów przed potencjalną śmiercią, oraz zapewniła im otwartą drogę do zdobycia tronu w przyszłości, a przy okazji ugruntowała swój status w imperium.

W drodze na szczyt

Sytuacja względnego spokoju nie trwała dla Kösem długo, gdyż Mustafa I okazał się niekompetentnym władcą, który nie potrafił zarządzać ogromnym imperium. Szybko uznano go za „szalonego”, a na tron zasiadł Osman II, który oszczędził synów Kösem, wydając wyrok tylko na swojego brata Mehmeda [ten zostawił wiadomość dla Osmana życząc mu szybkiej śmierci, a jego przedśmiertne życzenie zostało wkrótce rozpatrzone przez los]. Darowanie życia dwóm synom Kösem mogło wynikać z dobrych relacji pomiędzy nią a Osmanem, co niegdyś nie uszło uwadze sułtanowi Ahmedowi, który zakazał obojgu utrzymywania kontaktu.

Kosem-sultanW przeciwieństwie do Kösem, której los niewątpliwie sprzyjał, Osman II nie miał szczęścia; sam sprowadził na siebie gniew janczarów, chcąc reorganizować armię, co niestety nie spotkało się z ich aprobatą. Wkrótce doszło do buntu janczarów, którzy pozbyli się większości urzędników sułtana jak i samego sułtana. Takim oto sposobem na tron powrócił nieudolny Mustafa (na szczęście tylko na rok), a Kösem mogła upatrywać korzystnej dla siebie sytuacji. Ponieważ rebelia armii trwała w najlepsze, losy imperium były wątpliwe. Jedynym wyjściem na okiełznanie ciężkiej sytuacji w państwie, było zaakceptowanie warunku, jaki stawiali janczarzy, a zażądali oni detronizacji Mustafy i objęcia rządów przez Murata, syna Kösem. Tak też się stało i 10 września 1623 roku syn Kösem objął tron jako Murat IV.

Przez kolejne lata, gdy Murat IV pozostawał małoletni, Kösem sprawowała rządy jako valide sultan. W 1632 roku została przez niego odsunięta od władzy na kolejne osiem lat, by wreszcie po jego śmierci zostać regentką swojego drugiego syna IbrahimaOd tego momentu los zaczął się odwracać od Kösem.

Imperialny kupidyn

Kösem jako najbardziej wpływowa osoba w państwie, otrzymywała stosowną pensję, którą mogła swobodnie rozporządzać. Znana była również z chęci dzielenia się swoją fortuną z innymi oraz nie szczędziła funduszy na działalność charytatywną – stawiała szkoły, meczety oraz szpitale. Kösem zapewniała także byt osieroconym dziewczętom wydając je za mąż – były to często jej niewolnice, które nie tylko mogły liczyć na szczodre podarunki od swojej sułtanki, jak również na szybkie wyswobodzenie z niewoli.

Zamiłowanie Kösem do igrania z miłością i swatania niedoszłych małżonków zakończyło się feralnie dla sułtanki, która sądząc, iż wybiera godną partnerkę dla swojego syna, w rzeczywistości ściągnęła na siebie nieszczęście.

Kösem była powszechnie lubianą i poważaną osobą w imperium. Niestety, intrygi, które tak bardzo zdominowały imperialny świat [a w szczególności świat płci pięknej pełen przelewu krwi, namiętności i miłości graniczącej z opętaniem], były również „obszarem działalności” samej Sułtanki Kösem. Sprytnie operowała intrygą, lecz tylko do czasu, kiedy to na jej terytorium pojawiła się intrygantka większa od niej.

Inteligentna blondynka

Blondynka w tureckim świecie ledwo może się odpędzić od maniakalnych wielbicieli – nie inaczej wyglądała sytuacja w dawnym imperium. Nie tylko Ibrahim uległ urokowi Turhan Hatice, ale przede wszystkim musiała wpaść w oko sułtance Kösem, skoro ta wysłała ją do sułtańskiej komnaty. Młodziutka Turhan Hatice wkrótce powiła syna Mehmeda, który został władcą imperium na życzenie Kösem. 

turhan

Turhan Hatice

Niestety, obie kobiety były bardzo ambitne i każda z nich chciała stać na czele imperium. Jedyną miłością, o którą walczyły była miłość do władzy. Zgodnie z tradycją tytuł Valide Sultan, czyli królewskiej matki, przysługiwał Turhan Hatice, gdyż to ona właśnie była matką panującego władcy. Nie trudno się domyślić, że rządząca od wielu lat i zachłyśnięta władzą Kösem nie chciała odstąpić swojej pozycji, argumentując swoje zachowanie długoletnim doświadczeniem w sprawowaniu rządów. Kösem miała poparcie armii, a Turhan Hatice była wspierana przez wielkiego wezyra. Zacięta walka trwała przez kilka lat do momentu, gdy Turhan dowiedziała się o planowanej przez Kösem detronizacji Mehmeda. Młoda faworyta postanowiła się zemścić i uknuła plan zabójstwa. Niedługo później, niczego nieświadoma Kösem została zamordowana w swoim własnym łóżku, a inteligentna blondynka spełniła swoje marzenie o władzy, zostając kolejną valide sultan.

Kösem niewątpliwie była ikoną swoich czasów, sułtańską matką, która przeżyła wielu władców. Swoim uporem, manipulacją i zaciętą walką osiągnęła szczyt władzy – szczyt, który okazał się zarówno jej zwycięstwem i przekleństwem.

Każda kobieta ma coś z sułtanki – jej piękno, wdzięk, ambicje, marzenia. Każdą kobietą targają emocje, namiętności, silne uczucia, które niekiedy wychodzą na jaw w najmniej oczekiwanym momencie. Każda kobieta, choćby skrycie i w wielkiej nieświadomości, marzy o władzy. Choć otaczająca nas rzeczywistość rządzi się nieco innymi prawami niż w osmańskim świecie, [a i kobiety nie wydają wyroków śmierci na kogo popadnie] historie imperialnych sułtanek są o wiele bliżej niż by się mogło wydawać.

Paulina Jaszewska

  9 comments for “Sułtanka Kösem – anioł czy demon Imperium Osmańskiego?

  1. ~Jola
    20 stycznia 2016 o 11:37

    Witam!
    Z przyjemnością przeczytałam ten artykuł i życzę powodzenia. Pozdrawiam

    • Paulina
      20 stycznia 2016 o 20:40

      Dziękuję! pozdrawiam serdecznie!:)

  2. 13 kwietnia 2016 o 08:16

    bardzo spodobał mi się tekst o sułtance Kosem, jestem mega wciągnięta w ich kulturę, oglądałam Wspaniałe stulecie, teraz Kosem, choć reżyserzy mogli wyjść naprzeciw oczekiwaniom i po Sulejmanie pokazać również rządy Nurbanu i Selima, jak to Safiye doszła do tak potężnej władzy i dopiero potem czasy Kosem, a tak zrobili przeskok
    przyznam,że dzięki temu serialowi coraz bardziej zagłębiam się w historię Osmanów

    • Paulina
      13 kwietnia 2016 o 20:43

      bardzo cieszę się, że artykuł się podobał. Historia Osmanów jest niezwykle interesująca i miło tak od czasu do czasu przenieść się w inny świat :)

  3. ~Aneta
    29 czerwca 2016 o 16:42

    Można widzieć skąd Pani czerpała wiedzę pisząc o Kosem ? Pozdrawiam

    • Paulina
      29 czerwca 2016 o 21:39

      Dzień dobry, głównie opierałam się na książce Leslie Peirce, „The Imperial Harem. Women and Sovereignty in the Ottoman Empire”. Pozdrawiam :)

  4. ~zibi
    2 września 2016 o 17:40

    Bardzo ciekawy artykuł, mam tylko jedna wątpliwość, czy matka Osmana Sułtanka Mahfiruz żyła, gdy on zasiadał na tronie, czy zginęła w czasie rebelii, gdy pierwszy raz władze miał objąć jeszcze jako dziecko Mustafa, bo wg serialu wówczas została zabita, a wg artykułu było inaczej

  5. ~martyna
    16 września 2016 o 13:23

    „Młodziutka Turhan Hatice wkrótce powiła syna Mehmeda, który został władcą imperium na życzenie Kösem.”- a co sie stało z Ibrahimem? :)

    • Paulina
      16 września 2016 o 14:02

      słuszna uwaga :) Ibrahim został ostatecznie zdetronizowany i stracony w 1648 roku

Odpowiedz na „~Anna NiezgódkaAnuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


3 Flares Twitter 0 Facebook 0 Pin It Share 1 Google+ 2 3 Flares ×